خانه / موضوعات / جوانان / پيشرفت تحصيلي چيست و عوامل مؤثر بر آن کدام است؟
پيشرفت تحصيلي چيست و عوامل مؤثر بر آن کدام است؟

پيشرفت تحصيلي چيست و عوامل مؤثر بر آن کدام است؟

چنان‌که آموخته‌هاي فرد متناسب با توان و استعدادهاي بالقوه‌اش باشد يا فاصله‌اي بين توان بالقوه و توان بالفعل دانش‌آموز نباشد، مي‌گوييم پيشرفت تحصيلي اتفاق افتاده است.

 

وضعيت فرهنگي خانواده

در خانواده‌هايي که والدين از طريق کلام و رفتار به علم دانش‌آموز و معلم او احترام مي‌گذارند، موفقيت تحصيلي در اين خانواده‌ها بيشتر مشاهده مي‌شود. همچنين در خانواده‌هايي که والدين با کتاب، روزنامه و مطالعه سروکار دارند علاقمندي فرزند هم به مطالعه و به‌خصوص درس افزايش مي‌يابد.

آرامش رواني و عاطفي خانواده

در خانواده‌هايي که فرزندان احساس امنيت رواني مي‌کنند و پيوسته پدر و مادر را حامي و پشتوانة خود مي‌دانند انرژي‌هاي رواني آنها براي تحصيل و موفقيت صرف مي‌شود.

 

نوع دوستان دانش آموز و ويژگي‌هاي آنها

داشتن دوستان صميمي، نيکوکار، شاداب، سالم و درسخوان زمينة علمي بودن و به مطالب علمي پرداختن را فراهم مي‌کند. ارتباط با دوستان علمي و تلاشگر، جذب گروه علمي شدن و توانايي‌هاي خود را نشان دادن باعث مي‌شود رفتارهاي علمي هم شکل بگيرد.

 

آموزش‌هاي تقويتي

والدين بايد اين اصل تربيتي را بياموزند که همه دانش‌آموزان در يک زمان ثابت به يک سطح يادگيري نمي‌رسند بلکه زمان براي آنها متفاوت است. گاهي لازم است ساعات درسي افزايش يابد و يا استفاده از معلم کمکي، کتاب راهنما، سي‌دي‌هاي آموزشي و حضور در کلاس‌هاي جبراني بسيار مناسب و مفيد خواهد بود.

 

انجام منظم تکاليف درسي در منزل

انجام منظم تکاليف، آموخته‌ها را پايدار مي‌کند. بين دانش‌آموز و مطالب درسي ارتباط شناختي ايجاد مي‌کند. نظم در انجام کارها و آموزش، مغز را براي يادگيري فعال‌تر مي‌کند و اين دانش‌آموزان درس‌ها را خوب ياد گرفته و پيشرفت مي‌کنند.

 

آشنايي والدين با ويژگي‌هاي رواني فرزندان

در خانواده‌هايي که والدين با ويژگي‌هاي رواني و شخصيتي فرزندان خود آشنايي دارند و آنها را ارضا مي‌کنند، تشويق فرزندان و پاداش‌دهي به‌موقع، علاقمندي آنها را براي يادگيري بالا برده و موجب پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان مي‌شود.

 

رفتار معلم و نوع برخورد او در کلاس

يک تحقيق نشان مي‌دهد 71% دانش‌آموزان علت پيشرفت تحصيلي خود را «همدلي معلم» با آنها مي‌دانند. آنها گفته‌اند ما در کلاس با اين معلم راحت بوديم و اين راحتي باعث مي‌شد ما مطالب را راحت‌تر ياد بگيريم. يک معلم مهربان و صميمي مي‌تواند حتي خلأ عاطفي و رواني دانش‌آموزان را که با مشکلات خانواده ارتباط دارد پُر کند. تشويق زباني معلم و پاداش دادن او انرژي‌هاي رواني فرد را فعال کرده و روز‌به‌روز پيشرفت تحصيلي و تعادل رفتاري دانش‌آموز بهتر خواهد شد.

 

افت تحصيلي چيست و عوامل مؤثر بر آن کدام است؟

وقتي فاصله بين استعداد بالقوه فرد و استعدادهاي بالفعل او مشهود و زياد باشد مي‌گوييم افت تحصيلي اتفاق افتاده است. افت تحصيلي فقط تجديدي و مردود شدن نيست بلکه وقتي که يادگيري‌هاي دانش‌آموز از توان بالقوه و حد انتظار کمتر باشد افت تحصيلي اتفاق افتاده است.

ضريب هوشي پايين

دانش‌آموزي که ضريب هوشي (آي کيو) او 70 به پايين است طبيعتاً در آموزش مشکل خواهد داشت. نبايد دانش‌آموز را با ديگري مقايسه کرد بلکه بايد کاري کرد که از استعدادهاي حاضر بهترين استفاده را ببريم. احترام به هوش فرزندان، پذيرش آن از سوي خانواده و معلم و تلاش براي فعال کردن آن از ضروريات امور تربيتي است. دانش‌آموز با داشتن ضريب هوشي متوسط ( 100 ) مي‌تواند به درجات علمي خوبي برسد به شرط آن‌که امکانات رواني، محيطي و آموزشي مناسب هم فراهم باشد.

 

بي‌سواد بودن والدين و عدم رفع اشکالات درسي دانش‌آموز

بي‌سواد بودن والدين و ناتواني آنها در هدايت تحصيلي فرزندان و رفع اشکالات درسي آنها يکي از عوامل مهم افت تحصيلي دانش‌آموز است. هوش و توان تحصيلي در اين خانواده‌ها آسيب مي‌بيند و فرزند روزبه‌روز از نظر اعتمادبه‌نفس به تحليل مي‌رود. بهتر است والدين به‌سوي باسواد شدن قدم بردارند و آموزش ببينند تا بتوانند با فرزندان خود ارتباط برقرار کنند و به آنها در يادگيري کمک کنند.

 

مدرسه‌هراسي و ترس از معلم

گاهي مدرسه‌هراسي و ترس دانش‌آموز از معلم آنقدر بالاست که تعادل رواني و رفتاري او را بهم مي‌ريزد. اضطراب در احساس دانش‌آموزان اثر مي‌گذارد، تمرکز ذهن را مختل مي‌کند و هيجانات فرد از تعادل خارج مي‌شود. دانش‌آموز در کلاس بايد بتواند از معلم سؤال کند و پاسخ بشنود. نبايد دانش‌آموز پيش ديگران مسخره شود. تنبيهات شديد معلم هم باعث مدرسه‌گريزي دانش‌آموز مي‌شود.

 

نداشتن ارتباط بين والدين و مدرسه

نبودن رابطه بين اوليا و مدرسه باعث فراموش شدن معلم و دانش‌آموز مي‌شود. ضعف‌هاي او پنهان مي‌ماند، اشکالات رفتاري و درسي رفع نمي‌شود. داشتن نمرات پايين و تکرار آنها بي‌کفايتي دانش‌آموز را تقويت مي‌کند و ادامة اين روند افت تحصيلي را به‌دنبال خواهد داشت. در مدرسه بايد شرايطي فراهم شود که والدين بتوانند با آرامش و عزت نفس با مدير، معلم و فرزند خود ارتباط برقرار کرده و دربارة اخلاق، رفتار، درس و تلاش او جويا شوند.

 

نبودن آرامش‌رواني و عاطفي در منزل

عدم امنيت رواني در منزل، انداختن ترس و لرز بر جان فرزندان، کتک‌کاري بين زن و مرد، طلاق و جدايي، اعتياد والدين، فقر و نداري، مهاجرت‌هاي تحصيلي و… از جمله عواملي هستند که در افت تحصيلي فرزندان بسيار مؤثرند. نمي‌توان بد زندگي کرد اما خوب تربيت نمود، بلکه در منزل بايد زمينه‌هاي آرامش رواني، عزت نفس، پذيرش فرزندان، احترام به آنها، کنترل واژه‌ها و گرامي داشتن تلاش فرزندان در نظر گرفته شود تا دانش‌آموز با راحتي خيال، احساس ارزشمندي و احساس امنيت رواني به تلاش و تحصيل خود ادامه دهد.

 

به‌کار بردن واژه‌هاي تحقيرآميز در منزل

نوع واژه‌هايي را که والدين در منزل به‌کار مي‌برند اگر تحقيرآميز و همراه با توهين باشد و اين روند ادامه يابد آثار سوء رواني در فرزندان و حتي خود والدين مي‌گذارد. واژه‌هاي منفي احساس بي‌کفايتي را در فرزندان تقويت مي‌کند. دانش‌آموز خود را شايسته آموختن نمي‌داند و مي‌گويد: من توان خواندن اين درس را ندارم و يا من هرگز به جايي نمي‌رسم. اين نگرش و خودپندارة دانش‌آموز دربارة خود، ريشه در دوران کودکي و خانواده دارد. توهين به هوش دانش‌آموز و مسخره کردن نمرة دريافتي او و مقايسه کردن فرزند با ديگران و همچنين بدگويي پشت سر معلم دانش‌آموز و به استهزا گرفتن آموزش و پرورش از سوي «والدين ناوارد» از عوامل مهم افت تحصيلي فرزندان است. والدين اگر فرزندان سالم، نيکوکار و درسخوان مي‌خواهند اولين کار اين است که بايد در منزل واژه‌هاي خود را کنترل نمايند. کلماتي را به‌کار ببرند که شادابي، خودارزشمندي، تلاش و «خودپندارة مثبت» را تقويت کند.

 

روش مطالعة غلط و معني‌دار نبودن آموخته‌ها

خوابيده درس خواندن، قدم‌زنان درس خواندن، در جاي بسيار نرم نشستن، نزديکي زياد چشم به کتاب، رعايت نکردن استراحت در طول مطالعه، نداشتن تمرکز و دقت، شلوغ بودن روي ميز مطالعه و… باعث مي‌شود يادگيري به‌نحو مطلوب اتفاق نيفتد و ما نتوانيم در امتحان نمره مناسب بگيريم.

 

کارا نبودن معلم در تدريس

معلم بايد با علم روانشناسي و تدريس روز آشنا باشد. از دانش‌آموزان دربارة شيوة تدريسش نظرخواهي کند و با همکاران موفقش مشورت کند.

 

اختلات شخصيتي و مشکلات جسماني کودک

گاهي علت افت تحصيلي دانش‌آموز به ويژگي‌هاي رواني و شخصيتي فرد برمي‌گردد. بيش فعال بودن کودک، اختلال سلوکي، افسردگي‌هاي خفيف، نگراني از خانواده، مهاجرت از مدرسة قبلي، آزار و اذيت دانش‌آموزان، طلاق و جدايي، بي‌سرپرست بودن يا بدسرپرست بودن دانش‌آموزان و مشکلات شخصيتي ديگر مي‌تواند افت تحصيلي را براي فرزند فراهم کند. گاهي علت مشکلات تحصيلي و يادگيري دانش‌آموز مشکلات فيزيولوژيکي و بدني است. کم خوني، بيماري قند، داشتن انگل، اختلال در غدة تيروئيد، صرع خفيف و ناشناخته و… از جمله عواملي هستند که مي‌تواند در تحصيل دانش‌آموز اثر گذاشته و افت تحصيلي را به‌وجود آورند.

 

اضطراب در امتحان و ترس از نمره کم

اضطراب در امتحان اگر شديد باشد تمرکز فرد مختل شده و پردازش مطالب در ذهن بهم مي‌ريزد و باعث افت تحصيلي مي‌شود.

 

منبع: روانشناسي خانواده، نوشتة حسين عليزاده.  (ندای اسلام)

درباره‌ی

یک نظر

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*