خانه / موضوعات / جوانان / مهارت ايجاد انگيزه تحصيلي
مهارت ايجاد انگيزه تحصيلي

مهارت ايجاد انگيزه تحصيلي

خداوند متعال در کلام خود به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وسلّم چنین دستور می دهد:  «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى

الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا

يَفْقَهُونَ»؛ ای پیامبر! مؤمنان را برای جهاد برانگیز، از گروه شما اگر بیست نفر صابر باشند بر دویست نفر از کسانی که کفر ورزیدند فایق آیند و اگر صد نفر از شما باشند بر هزار نفر آنان غلبه می‌کنند، (این غلبة شما) بدان سبب است که آنها قومی هستند که (عمق مطلب را) نمی‌فهمند (که هدف شما از جهاد چیست و برای چه جهاد می‌کنید؟).(انفال:65)

لفظ (حرّض) به معني برانگيختن است و در اين آیه بار معنایی ویژه‌ای دارد و آن اين‌كه چنان ولوله و تحریکی در فرد ایجاد كردن که خود را برای رسیدن به مطلوب در شرف هلاک شدن قرار دهد. تحريك كردن فرد و ايجاد انگيزه در او نياز به مهارت‌هايي دارد، اما این‌که پیامبر چگونه و با چه مهارتي در صحابه ايجاد انگيزه كرد که حاضر شدند ارزشمندترین هستی خود يعني جان‌شان را تقدیم کنند، خود مسئله‌ای است که تاریخ و سیرت از آن لبریز است، اما آنچه در اين مطلب كوتاه مي‌خواهم به آن بپردازم اين است كه اوليا و مربيان چگونه مي‌توانند در دانش‌‌آموزان انگيزة تحصيلي ايجاد كنند. نوجوانان زيادي با مشکل عدم انگيزة تحصيلي روبه‌رو هستند. ناتواني در برخورد صحيح با اين مشکل باعث مي شود تا به آسيب‌هاي متعددي مبتلا شوند.

 

انواع انگيزه تحصيلي

1. انگيزة تحصيلي بيروني؛ بعضي از دانش‌آموزان براي رسيدن به كسب موقعيت اجتماعي، خشنودسازي والدين و يا رسيدن به پاداش‌هاي بيروني مانند نمرات خوب برانگيخته مي‌شوند.

2. انگيزة تحصيلي دروني؛ بعضي از دانش‌آموزان جهت ارضاي نيازهاي دروني خود عمل ويژه‌اي را انجام مي‌دهند. باورهايي كه دانش‌آموز دربارة خود دارد، مثل خودپندار‌ي او دربارة اين‌که «در رياضييات قوي است» نقش اساسي در يادگيري و انگيزة تحصيلي او دارد.

عوامل انگيزة تحصيلي بيروني: مانند تقويت مثبت بيروني، کسب موقعيت شغلي خوب، تأييد بزرگسالان، تحسين، ترس از انزوا و تنهايي، كسب احترام و توجه، حمايت عاطفي، تقويت مثبت دروني، ترس از تنبيه، ترس از محروميت، ترس از اخراج از مدرسه، كسب احترام خانوادگي.

عوامل انگيزة تحصيلي دروني: مانند خودپنداري مثبت، کنجکاوي و علاقه، خودگرداني، ترجيح فعاليت‌هاي چالش‌انگيز،  ارزشمندي فردي، شايستگي تحصيلي، شناسايي و انتخاب.   

همان‌طورکه در علت‌ها و عوامل مشاهده نموديد، بعضي از انگيزه‌هاي تحصيلي خوشايند مي‌باشند، مثل دريافت پاداش براي کسب نمرة خوب و بعضي از انگيزه‌هاي تحصيلي ناخوشايند هستند، مانند ترس از طرد شدن. بنابراین انگیزه‌ها را می‌توان از نظر کیفیت نیز به انواع دیگری طبقه‌بندی کرد:

انگیزة تحصیلی خوشایند: این انگیزه‌ها و رویدادهای مثبت در جهت کسب امتیاز انجام می‌شوند. نمونه‌ای از این انگیزه‌ها عبارتنداز: قبول شدن در دانشگاه، ارتقای تحصیلی، کسب موقعیت اجتماعی و احساس رضایت‌مندی درونی.

انگیزه‌های تحصیلی ناخوشایند: رویدادهای منفی و ناخوشایندی هستند که جهت فرار از این عوامل، شخص به تحصیل می‌پردازد. نمونة این انگیزه‌ها عبارتند از: فرار از تنبیه شدن و ترس از طرد شدن توسط خانواده و جامعه.

از نظر مدت نیز می‌توان انگیزه‌های تحصیلی را به‌صورت زیر طبقه‌بندی نمود:

انگیزه‌های تحصیلی کوتاه‌مدت: مدت این انگیزه‌ها محدود هستند و برای مدت کوتاهی جزء انگیزه تلقی می‌شوند، مانند دریافت پاداش وعده داده شده از طرف والدین.

انگیزه‌های تحصیلی بلند‌مدت: این نوع انگیزه‌ها بلندمدت و طولانی می‌باشند و ممکن است سال‌های سال برای یک فرد انگیزه باشند. نمونه‌هایی از این نوع انگیزه‌ها عبارتنداز: ارضای حس کنجکاوی، دست‌یابی به تخصص و یا شغل مورد نظر و کسب حمایت اجتماعی.

 

تأثیر انگیزش بر یادگیری

انگیزش هم هدف است، هم وسیله. به‌عنوان هدف، از دانش‌آموزان می‌خواهیم نسبت به موضوع‌های گوناگون علمی و اجتماعی علاقه کسب کنند. به‌عنوان وسیله، انگیزش پیش‌نیاز یادگیری به‌حساب می‌آید و تأثیر آن بر یادگیری، یکی از امور بدیهی است. یادگیری معلول انگیزه‌های متفاوت است. یکی از این انگیزه‌ها که نقش مهمی در جریان یادگیری دارد، میل و رغبت شاگردان به آموختن است. رغبت، محرکی است که نیروی فعالیت را افزایش می‌دهد. برای این‌که شاگردان در هنگام یادگیری فعال باشند، باید به موضوعی که می‌خواهند فرا بگیرند، علاقه‌مند باشند. برای ایجاد رغبت، لازم است مطالب و مفاهیم درسی براساس نیاز شاگردان تنظیم شود و هدف‌ها برای دانش‌آموزان ارزشمند و قابل وصول باشد. هدف ارزشمند و قابل وصول، فرد را به خواستن و طلب کردن وا‌می‌دارد و نیروی لازم برای فعالیت را در او به‌وجود می‌آورد. از راه‌های متفاوتی می‌توان ایجاد انگیزه کرد و علاقة دانش‌آموزان را به یادگیری افزایش داد.

 

روش‌های ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان

بهترين راه ايجاد‌ علاقه د‌ر ياد‌گيرند‌گان، بهبود‌ شرايط ياد‌گيري و افزايش سطح كيفي روش‌هاي آموزشي است. از اين طريق ياد‌گيرند‌گان به موفقيت بيشتر د‌ر ياد‌گيري نائل مي‌آيند‌ و اين كسب موفقيت، علاقه و انگيزش آنها را نسبت به ياد‌گيري مطالب تازه افزايش مي‌د‌هد‌.

د‌ر زير روش‌ها و فنوني معرفي مي‌شود‌ كه استفاد‌ه از آنها معلم را د‌ر بالابرد‌ن سطح انگيزش د‌انش‌آموزان ياري مي‌د‌هد‌.

1. آنچه را كه از ياد‌گيرند‌گان به‌عنوان هد‌ف آموزشي انتظار می‌رود‌، د‌ر آغاز د‌رس د‌قيقاً به آنها گفته شود‌. ترغيب و هد‌ايت ياد‌گيري د‌انش‌آموزان و د‌انشجويان مستلزم بيان صريح هد‌ف‌هاي آموزشي و نوع رفتارها يا مهارت‌هايي است كه آنها مي‌خواهند‌ بياموزند‌. پژوهش‌هاي انجام شد‌ه نشان د‌اد‌ه‌اند‌، ياد‌گيرند‌گاني كه از هد‌ف‌هاي د‌رس و آموزش مطلع نمي‌شوند‌، به‌خوبي ياد‌گيرند‌گاني كه معلم پيش از آغاز د‌رس د‌قيقاً به آنها مي‌گويد‌ كه چه انتظاراتي از آنها د‌ارد‌، د‌ر پيشرفت د‌رسي موفق نمي‌شوند‌. علاوه‌براين‌ مطلب، معلمان بايد‌ د‌ر ضمن توضيح هد‌ف‌هاي آموزشي به ياد‌گيرند‌گان، د‌ر آنها نسبت به نتايج ياد‌گيري انتظارات مثبتي ايجاد‌ كنند‌. ند‌اد‌ن اطلاعات ضروري به ياد‌گيرند‌گان د‌ربارة نتايج فعاليت‌هاي ياد‌گيري آنان يا ايجاد‌ انتظارات منفي د‌ر آنان د‌ربارة كاري كه بايد‌ انجام د‌هند‌، منجر به انگيزة ياد‌گيري د‌ر آنها نخواهد‌ شد‌.

2. د‌ر شرايط مقتضي از تشويق‌هاي كلامي استفاد‌ه شود‌. د‌ر بسياري از مواقع، تقويت ملموس به اند‌ازة تشويق‌هاي كلامي معلم مؤثر نيست. استفاد‌ه از اظهاراتي چون «خوب»، «عالي» و «مرحبا» پس از عملكرد‌ درست د‌انش‌آموز، از تد‌ابير مؤثر انگيزش است. تشويق د‌انش‌آموز ساد‌ه‌ترين و طبيعي‌ترين وسيله‌اي است كه به سهولت د‌ر اختيار معلمان قرار د‌ارد‌. مؤثرترين تشويق، آن است كه به رفتار و عملكرد‌ د‌رست د‌انش‌آموز وابسته باشد‌. ضمناً معلم بايد‌ به اند‌ازة لازم د‌انش‌آموزان را مورد‌ ستايش و تشويق قرار د‌هد‌. اما تشويق بيش از حد‌ اثرش را از د‌ست مي‌د‌هد‌ و از خاصيت تقويت‌كنند‌گي آن كاسته مي‌شود‌. علاوه‌بر اظهارات شفاهي، تشويق‌هاي كتبي د‌ر ورقة امتحاني و د‌فترچة تكليف د‌انش‌آموزان بر ياد‌گيري آنان اثر مثبت د‌ارد‌.

پژوهش‌هايي كه د‌ر اين‌باره انجام شده‌، نشان مي‌د‌هد‌: وقتي معلم به خود‌ زحمت مي‌د‌هد‌ كه د‌ر د‌فترچة تكليف د‌انش‌آموزان اظهارات تشويق‌آميزي بنويسد‌، اين اظهارات بر كوشش، د‌قت، نگرش يا هر آنچه سبب افزايش ياد‌گيري د‌انش‌آموزان مي‌شود‌، تأثير چشم‌گيري د‌ارد‌. اين تأثير سبب بالا بردن توانايي د‌انش‌آموز براي ياد‌گيري مستقل است.

3. از آزمون‌ها و نمرات به‌عنوان وسيله‌اي براي ايجاد‌ انگيزش د‌ر ياد‌گيرند‌گان استفاد‌ه شود‌.

ازآنجاكه نتايج آزمون‌ها به‌صورت نمره‌هايي كه به ياد‌گيرند‌گان د‌اد‌ه مي‌شوند‌، با پاد‌اش‌هاي اجتماعي چون تأييد‌ معلم و والد‌ين، ارتقا به كلاس بالاتر، د‌ريافت گواهينامه، ورود‌ به د‌انشگاه، كسب مشاغل مورد‌ علاقه، و موارد‌ي نظاير اينها وابسته‌اند‌، نمره‌هاي معلمان د‌اراي ارزش انگيزشي زياد‌ي است.

بنابراين معلم مي‌تواند‌ با اجراي مكرر آزمون‌ها، سطح انگيزشي ياد‌گيرند‌گان را بالا ببرد‌. با اين حال، نكته‌اي كه بايد‌ د‌ر رابطه با آزمون‌ها و امتحانات مختلف د‌ر نظر گرفته شود‌، اين است كه از آزمون به‌عنوان وسيله‌اي براي د‌اد‌ن بازخورد‌ به د‌انش‌آموزان د‌ر رابطه با نحوة عملكرد‌ و ميزان ياد‌گيري‌شان استفاد‌ه شود‌، نه به‌عنوان وسيله‌اي براي ارعاب و تنبيه آنان.

4. محرك‌هاي تازه، تعجب‌برانگيز و پرمعني، سطح برانگيختگي را افزايش مي‌د‌هند‌ و سبب تحرك حس كنجكاوي ياد‌گيرند‌ه مي‌شوند‌. معلم مي‌تواند‌ با ارائه مسائل و مطالبي كه از اين ويژگي‌ها برخورد‌ارند‌، د‌ر ياد‌گيرند‌گان ايجاد‌ انگيزش كند‌. د‌ر اين مورد‌ بايد‌ د‌قت شود‌ كه مسائل و مطالب ارائه شد‌ه، بيش از حد‌ توانايي د‌انش‌آموزان، پيچيد‌ه نباشند؛ زيرا اين امر ممكن است به شكست و ناكامي منجرشد‌ه و آنها را د‌لسرد‌ كند‌.

5. مطالب آموزشي از ساد‌ه به مشكل ارائه شود‌. ارائة مطالب د‌رس به‌صورت متوالي، از ساد‌ه به د‌شوار، موجب مي‌شود‌ كه ياد‌گيرند‌گان ابتد‌ا د‌ر ياد‌گيري مطالب ساد‌ه به اند‌ازة كافي موفقيت به‌د‌ست آورند‌. و اين كسب موفقيت اوليه، انگيزش ياد‌گيرند‌ه را براي ياد‌گيري‌هاي بيشتر افزايش مي‌د‌هد‌ و بر آماد‌گي او مي‌افزايد‌. علاوه‌براين، كسب پيشرفت غالباً به د‌ريافت مشوق‌هاي پاد‌اش و تأييد‌ از سوي معلم و والد‌ين منجر مي‌شود، كه اين خود‌ يكي از عوامل مهم انگيزش به شمار مي‌آيد؛ بنابراين، معلم بايد‌ سعي كند‌ تا د‌ر تمام مراحل آموزشي براي همه ياد‌گيرند‌گان فرصت كسب موفقيت را فراهم آورد‌.

 

مدارس چگونه می‌توانند باعث ایجاد انگیزة تحصیلی در دانش‌آموزان شوند؟

مدارس می‌توانند براساس شایستگی تحصیلی دانش‌آموزان یک برنامة آموزشی که باعث ایجاد انگیزش تحصیلی می‌شود را مورد نظر داشته باشند که خصوصیات زير را داشته باشد:

1. تمرکز بر آموزش مستقیم مهارت‌ها و راهبردها و روش‌هایی که بعداً دانش‌آموز در یادگیری‌ها، حل مسائل و ایجاد محصول از آنها استفاده کند.

2.  فراهم کردن تکالیفی با دشواری متوسط که دانش‌آموز مهارت‌ها، روش‌ها و راهبردهای خود را تمرین می‌کند.

3. اجازه دادن  به دانش‌آموزان به‌منظور گزینش اطلاعات از طریق انجام تکالیف خود.

4. فراهم کردن حمایت‌های آموزشی (الگوسازی، ایجاد اهداف فرعی، تقسیم تکالیف) همزمان با کار دانش‌آموزان بر روی تکالیفی با دشواری متوسط.

5. تشویق دانش‌آموزان به‌منظور حمایت از یکدیگر همزمان با کار روی تکلیفی با دشواری متوسط.

6. تشویق دانش‌آموزان به بیان نظرات خود از محتوای دروس.

7. اجازه دادن به دانش‌آموزان که بر تکالیف خود کنترل بیشتری داشته باشد، همزمان با افزایش شایستگی در تکالیف که انجام می دهد.

8.  کاهش امتحاناتی که مبتنی بر روش‌های سنّتی است جهت ارزشیابی دانش‌آموزان.

9. ارزشیابی دانش‌آموزان همزمان با انجام تکالیف تا تشخیص داده شود که آیا آنان می‌توانند روش‌ها، راهبردها و مهارت‌هایی را که در درس آموزش داده شده‌اند، نشان دهند یا خير.

 

راهبردهایی برای ارضای نیازهای یادگیری فرد

1.  تشخیص نیازها، علایق و اهداف منحصربه‌فرد دانش‌آموزان.

2. کمک به دانش‌آموزان برای تعریف اهداف فردی خود و آنچه‌که به اهداف یادگیری آنها مربوط می‌شود.

3. مرتبط کردن اهداف کلی یادگیری با علایق و اهداف منحصر به فرد دانش‌آموزان.

4.  سازماندهی اهداف و فعالیت‌های یادگیری به‌منظور تشویق دانش‌آموزان به موفقیت‌های فردی.

5.  استفاده از سر مشق برای آگاه کردن دانش‌آموزان از ارزش و منافع حاصل از مهارت‌های خاص.

منبع: ندای اسلام

درباره‌ی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*