خانه / موضوعات / پزشکی وسلامت / آشنايي با سرطان و علائم مهم آن
آشنايي با  سرطان و علائم مهم آن

آشنايي با سرطان و علائم مهم آن

جسم انسان از ميليون‌ها ميليون سلول تشكيل شده است كه در كنار هم، بافت‌هايي مانند ماهيچه‌ها، استخوان‌ها و پوست را مي‌سازند. اغلب سلول‌هاي طبيعي بدن در پاسخ به تحريكاتي كه از داخل و خارج بدن به آنها وارد مي‌شود، رشد و توليد مثل مي‌كنند و در نهايت مي‌ميرند. اگر اين فرايند در مسير تعادل و صحيح خود اتفاق بيفتد، بدن سالم مي‌ماند و عملكرد  طبيعي خود را حفظ مي‌كند. اما مشكلات زماني شروع مي‌شود كه يك سلول طبيعي دچار «جهش» و يا تغيير شده، به سلول سرطاني تبديل ‌شود.

 

نحوه پيدايش سرطان

يك سلول طبيعي ممكن است بدون هيچ دليل واضحي به يك سلول سرطاني تبديل شود، ولي در اغلب موارد در اثر مواجهة مكرر با مواد سرطانزا مانند الكل و دخانيات صورت مي‌گيرد. در نتيجه شكل ظاهري و نيز عملكرد سلول‌ها تغيير يافته، با سلول‌هاي سالم كنار خود تفاوت پيدا مي‌كند و ديگر كار سلول‌هاي طبيعي بدن را انجام نمي‌دهد. اين سلول تغييريافته ديگر از سلول‌هاي همسايه‌اش جدا مي‌شود و نمي‌داند چه زماني بايد رشدش به پايان برسد و بميرد؛ به عبارت ديگر سلول تغييريافته از دستورها و علائم داخلي كه سلول‌هاي ديگر در كنترل آنها هستند، پيروي نمي‌كند و به‌جاي هماهنگي با سلول‌هاي ديگر خودسرانه عمل مي‌كند.

 

بدخيم شدن سرطان

وقتي سلول «جهش‌يافته» تقسيم مي‌شود، به دو سلول جديد «جهش‌يافته» تبديل مي‌گردد و اين فرايند به‌همين‌ترتيب ادامه مي‌يابد تا همان يك سلول موذي به توده‌اي از سلول‌ها كه تومور ناميده مي‌شود، تبديل مي‌گردد. گاهي اين تومورها خوش‌خيم بوده و رشد نمي‌كنند ولي در صورتي كه سلول‌هاي تومور رشد كنند و تقسيم شوند و سلول‌هاي طبيعي اطراف خود را از بين ببرند و به نقاط ديگر بدن هم دست‌اندازي كنند، تومور بدخيم محسوب مي‌شود. بزرگترين خطر تومورهاي بدخيم، توانايي آنها در حمله به بافت‌هاي سالم و پخش شدن در بدن است و اين همان متاستاز سرطان است. هرچه تومورها رشد كنند و بزرگتر شوند، جلوي رسيدن مواد غذايي و اكسيژن را به سلول‌هاي سالم بدن مي‌گيرند و با پيشرفت سرطان، سلول‌هاي سالم مي‌ميرند و عملكرد و سلامت بيمار از بين مي‌رود. اگر جلوي اين فرايند گرفته نشود، سرطان به مرگ مي‌انجامد.

 

علائم هشدار دهنده سرطان

ـ خونريزي طبيعي بدن؛

ـ پيدايش هرگونه تودة سفت سلولي در زير پوست، مثلا در سينه يا نقاط ديگر؛

ـ پيدايش زخمي كه به آساني بهبود نمي‌يابد (به‌ويژه در اطراف زبان، دهان و لب‌ها)؛

ـ سوء هاضمة دائمي؛

ـ تغييراتي در وضع خال‌ها يا زگيل‌ از قبيل تغيير رنگ‌، بزرگ شدن، خارش، دردناك شدن و يا خونريزي از آنها كه به مدت طولاني ادامه مي‌يابد؛ 

ـ پيدايش آشفتگي در اعمال روده‌ها يا مثانه كه با درمان‌هاي عادي بهبود نيابد؛

ـ سرفه، گرفتگي صدا و يا مشكل شدن عمل بلع به مدت طولاني.

اگر هر يك از علائم فوق بيش از دو هفته ادامه يابد، بايد بيمار تحت بررسي تخصصي قرار گيرد. البته در بيشتر موارد اين علائم حاكي از وجود سرطان نيستند.

 

انواع سرطان‌ها

اغلب سرطان‌ها به سه دسته عمده تقسيم مي‌شوند:

ـ كارسينوم: شامل سرطان‌هايي مي‌شود كه از سلول‌هايي كه سازندة پوست هستند (مثل سرطان پوست) و يا لاية داخلي اعضا را مي‌پوشانند (مثل سرطان ريه) و يا سازندة غدد هستند (مثل سرطان سينه) منشأ مي‌گيرد.

ـ ساركوم: اين دسته سرطان‌هايي هستند كه از بافت هم‌بند غضروف، استخوان و ماهيچه منشأ مي‌گيرند. ازاين‌رو سرطان استخوان يا سرطان ماهيچه را در هر نقطه از بدن ساركوم مي‌گويند.

ـ لوسمي و لنفوم‌ها: شامل سرطان‌هايي است كه از سلول‌هاي تشكيل دهندة خون و سلول‌هاي ايمني منشأ مي‌گيرند.

در كشورهاي غربي، سرطان پوست شايع‌ترين سرطان است و پس از آن سرطان سينه، ريه، پروستات، روده بزرگ، مثانه و رحم قرار دارد.

 

راه‌هاي پيشگيري

پيشگيري اوليه از سرطان با اجتناب از عامل مسبب يا مصرف ماده‌اي كه مانع از پيدايش فرايند بدخيمي مي‌شود، صورت مي‌گيرد و شامل اقداماتي براي كاهش خطرات شيوة زندگي (اجتناب از توتون، مصرف غذاهاي كم چرب و غني از فيبر، استفاده از كرم ضد آفتاب) و مصرف عوامل پيشگيري شيميايي است. عوامل پيشگيري شيميايي داروها يا ريزمغذي‌ها (مواد معدني يا ويتامين‌ها) هستند. عوامل زير نيز در پيشگيري از سرطان‌ها مؤثرند.

ـ عدم استفاده از مشروبات الكلي و دخانيات؛

ـ صرف غذاهايي كه به‌صورت آب‌پز تهيه مي‌شود؛

ـ عدم استفاده از غذاهايي كه آثار سوختگي در آنها نمايان است؛

ـ استفاده از سبزيجات و انواع ميوه‌ها؛

ـ استفادة كمتر از گوشت قرمز؛

ـ رعايت كامل امور بهداشتي.

گزارشي كه در يازدهم دسامبر 1997 توسط مركز پيشگيري از سرطان هاروارد منتشر شد، نتايج گزارش سال 1996 را كه عنوان مي‌كرد 50 درصد از سرطان‌ها با ايجاد اصلاحات مناسب در سبك زندگي، سياست‌هاي جامعه و تمرينات باليني قابل پيشگيري هستند را تأييد مي‌كرد. گزارش 1996 ذكر مي‌كند كه 50 درصد از خطرات سرطان را مي‌توان با دنبال كردن يك رژيم غذايي سالم كه كم چرب و پر فيبر باشد و مقدار كمي گوشت قرمز در آن استفاده شود، ورزش، كاهش مصرف الكل و ترك سيگار پيشگيري كرد.

گزارش 1997 شواهد مشخصي از رابطة سرطان روده با كمبود فعاليت فيزيكي به دست آورد كه در آن 15درصد از كلية سرطان‌هاي روده با اضافه كردن فقط 30 دقيقه ورزش به برنامة روزانه قابل پيشگيري هستند. سرطان روده دومين سرطان كشندة جهان بوده و هر سال 55000 نفر را به كام مرگ مي‌كشاند.

دكتر گراهام كولديز از مركز پيشگيري سرطان هاروارد مي‌گويد: «ورزش مستقيماً با كاهش خطر سرطان روده مرتبط است و فرد مي‌تواند با فعاليت بيشتر، خطر ابتلا به آن را در خود كاهش دهد.»

براساس اين گزارش بيش از 60 درصد از افراد بزرگسال و تقريباً 50 درصد از كودكان فعاليت جسمي كافي ندارند. اين گزارش آموزش‌هاي ورزشي در مدارس و صرف هزينة بيشتر براي ساخت محيط‌هاي ورزشي مثل محل عبور دوچرخه، زمين‌هاي بازي و راه‌هاي مخصوص پياده‌روي براي كودكان و بزرگسالان را لازم مي‌داند.

خانم‌ها مي‌توانند احتمال ابتلا به سرطان گردنه رحم را با ويزيت منظم پزشك زنان خود كاهش دهند. در اين ويزيت‌ها بايد آزمايشات مخصوص شناسايي سرطان براي بيمار انجام گيرد. انجام ماموگرام نيز بايد از سن 35 تا 40 سالگي آغاز شود.

همچنين سرطان‌هاي رحم و مقعد رابطة بسيار قوي با ويروسي كه فقط از طريق رابطة جنسي منتقل مي‌شود، دارد. سرطان رحم يكي از متداول‌ترين بيماري‌هاي كشنده در خانم‌هاي جوان است. تحقيقات اپيدميك به‌وضوح نشان مي‌دهد كه خطر سرطان رحم با فعاليت جنسي زود هنگام خانم‌ها، خانم‌هايي كه شركاي جنسي متعدد داشته‌اند و روابط جنسي آنهاحفاظت نشده، افزايش مي‌يابد.

 

نكات مربوط به پيشگيري از سرطان

ـ مرتب ورزش كنيد: حداقل 30 دقيقه در روز. ورزش منظم خطر ابتلا به سرطان را حداقل 30 درصد كاهش مي‌دهد؛

ـ رژيم غذايي متعادل و سالم داشته باشيد: يك رژيم غذايي كم‌چرب و پر فيبر كه در آن از گوشت قرمز كمتر استفاده شود و خوردن ميوه‌ها و سبزيجات كافي؛

ـ سيگارتان را ترك كنيد يا هيچ‌وقت اصلاً سيگاري نشويد: كشيدن سيگار خطر ابتلا به سرطان را 30 درصد افزايش مي‌دهد.

ـ مصرف نوشيدني‌هاي الكلي را قطع كنيد: شايد بعضي افراد بدون دليل علمي محكم معتقد باشند كه يك نوشيدني كوچك در روز برخي از خطرات مربوط به سلامتي مثل بيماري‌هاي قلبي را كاهش مي‌دهد، اما همين يك نوشيدني در روز احتمال سرطان سينه را تا 30 درصد افزايش مي‌دهد؛

ـ كشيدن سيگار در كنار مصرف الكل به‌طرز قابل توجهي خطر ابتلا به سرطان‌هاي دهان، مري و ساير سرطان‌ها را افزايش مي‌دهد؛

ـ براي انجام آزمايشات مربوط به زنان به‌طور مرتب به پزشك زنان میراجعه كنيد؛

ـ آزمايشات ماهانة سينه را هر ماه انجام دهيد؛

ـ از كرم‌ ضد آفتاب استفاده كنيد: در طول روز از كرم‌هاي ضد آفتاب باSPF  15 يا بالاتر استفاده نماييد؛

از آنجا كه سرطان‌هاي مختلفي وجود دارد، علائم هشدار دهندة بسياري نيز وجود دارد كه در زير به برخي از علائم آن اشاره مي‌كنيم. البته اين ليست به‌هيچ عنوان كامل نيست. در صورت مواجهه با هر نوع علامت مشكوك به پزشك مراجعه كنيد.

ـ مثانه و كليه: مشاهدة خون در ادرار، احساس درد يا سوزش،‌ افزايش ادرار.

ـ سينه: توده، خارش، قرمز شدن نوك سينه كه به دليل بارداري، شيردهي يا قاعدگي نباشد.

ـ رحم: خونريزي در فواصل دورة ماهانه، هر نوع ترشح غير عادي، قاعدگي دردناك، قاعدگي شديد كه نياز به مراجعه به پزشك داشته باشد.

ـ روده بزرگ: خونريزي روده، مشاهدة خون در مدفوع يا تغيير عادات مزاجي مثل اسهال مداوم يا يبوست، علائم هشدار دهنده‌اي هستند كه حتماً نياز به مراجعة پزشك دارند.

ـ حنجره: سرفة منظم، گرفته شدن صدا.

ـ لوكمي: رنگ پريدگي، خستگي، كاهش وزن، عفونت‌هاي مكرر، خونريزي بيني، درد مفصل يا استخوان، كبود شدن سريع بدن.

ـ ريه: سرفه‌هاي مكرر، بزاق خلط سينه خوني، سنگين شدن سينه و درد سينه.

ـ لنفاوي: بزرگ شدن غدد لنفاوي، خارش پوست، عرق كردن در شب، تب بي‌دليل و كاهش وزن.

ـ دهان و گلو: هر نوع زخم مزمن در دهان زبان يا گلو كه درمان نشود.

ـ تخمدان: متأسفانه اين نوع سرطان تا مراحل آخر پيشرفت آن، معمولاً هيچ‌ نوع علائمي ندارد.

ـ لوزالمعده: اين نوع سرطان نيز تا مراحل آخر پيشرفت آن، معمولاً هيچ‌ نوع علائمي ندارد.

ـ پوست: تغيير رنگ، سايز و ظاهر خال‌ها، ايجاد زخم‌‌هايي كه شبيه به خال هستند، ايجاد تومور يا توده در زير پوست كه شبيه به زگيل است و درمان نمي‌شود.

ـ معده: استفراغ خوني، سيري زودرس، درد پس از غذا خوردن، كاهش وزن.

 مرگ‌هاي ناشي از سرطان از ابتداي دهة نود براي اولين بار رو به كاهش بوده است و ميزان آن تا 153000 نفر در سال 1996 در مقايسه با 158000 نفر در اوايل اين دهه كاهش يافته است. قسمت عمدة اين كاهش را مي‌توان به بروز كمتر سرطان ريه در آقايان مربوط دانست اما سرطان ريه در خانم‌ها رو به افزايش است و اين مي‌تواند علامت هشداري براي خانم‌ها براي ترك سيگار باشد. آمار سرطان پوست نيز رو به افزايش است. پس حتماً از كرم ضد آفتاب استفاده كنيد. اين كاهش همچنين تا قسمتي مربوط به كاهش سرطان سينه است كه به دليل تشخيص‌هاي زود هنگام و آزمايشات ماموگرام مقدور است.

پيشگيري از سرطان تعهدي است كه تا آخر عمر گريبان شما است و هيچ‌وقت براي شروع دير نيست.

منبع:ندای اسلام

درباره‌ی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*